Nhiều loại thuốc có thể gây viêm khớp, với các biểu hiện tại
chỗ hay kèm theo các biểu hiện hệ thống. Việc giải quyết viêm khớp
nguyên nhân do thuốc rất thuận lợi: chỉ cần ngừng thuốc đang dùng...
Các loại thuốc gây
viêm khớp
Người ta đã thống kê được 32 thuốc có thể gây nên
hay là yếu tố khởi động viêm khớp. Đầu tiên phải kể đến một số loại
thuốc kháng sinh như trimethoprim, ampicillin, norfloxacin, perfloxacin,
isoniazid. Một số thuốc chống virut cũng nằm trong danh sách này như
zinovudin, interferon. Sau đó là một số loại vaccin được sử dụng rộng
rãi hiện nay, đặc biệt là vaccin viêm gan B. Ngoài ra, một số thuốc khác
cũng có thể gây viêm khớp như retinoid, acid hyaluronic, cortivalzol,
quinidin, symvastatin...
Đặc
điểm viêm khớp do dùng một số loại thuốc
- Tổn thương khớp
do dùng thuốc kháng sinh quinolon
Tổn thương khớp hiếm gặp nhưng
có biểu hiện rõ hơn khi dùng pefloxacin. Các khớp bị tổn thương thường
là cổ tay, khớp gối và cổ chân, thường xảy ra sau 2 tuần điều trị. Các
nghiên cứu thực nghiệm cho thấy fluoroquinolon có tác dụng có hại lên
sợi collagen và proteoglycan của sụn khớp. Các biểu hiện khớp quan sát
thấy trong 1,3% bệnh nhân. Các biểu hiện đau khớp hay đau cơ khá thường
gặp. Ở một số bệnh nhân phát triển viêm khớp thực sự có thể có tràn dịch
khớp. Tuy nhiên không có hội chứng viêm sinh học và Xquang khớp bình
thường. Ngoài ra, dùng kháng sinh nhóm quinolon còn có nguy cơ bị viêm
gân. Tỷ lệ viêm gân Achille do thuốc là 1,5%, đứt gân là 0,08%. Sau 60
tuổi, nguy cơ tương đối của viêm gân Achille tăng lên gấp từ 3,2 lần
trong trường hợp dùng quinolon đơn độc, đến 6,2 lần khi kết hợp với
corticoid. Sử dụng kết hợp này nên tránh ở người cao tuổi và chỉ dùng
khi không còn giải pháp nào khác.
- Tổn thương khớp do dùng
Interferon
Inteferon alpha được dùng rộng rãi trong điều trị viêm
gan B và C cũng như trong ung thư (leuxemi kinh dòng tuỷ, một số loại u
lympho, ung thư thận, u sắc tố da ác tính, đa u tuỷ xương. Dưới tác dụng
của interferon alpha có thể xuất hiện các bệnh tự miễn của tuyến giáp,
thiếu máu huyết tán, giảm tiểu cầu tự miễn, hội chứng luput. Viêm khớp
hiếm gặp, chỉ mới báo cáo khoảng vài chục trường hợp, thường là viêm đa
khớp đối xứng, đau khớp đơn thuần, hay viêm một hoặc vài khớp. Tốc độ
máu lắng tăng cao trong 1/3 trường hợp, kháng thể kháng nhân dương tính
trong 3/4 trường hợp. Nếu các triệu chứng nhẹ thì có thể duy trì dùng
interferon, kết hợp với thuốc chống viêm không steroid hay thậm chí
corticoid. Nếu dừng interferon thì tiến triển bệnh khớp thuận lợi gặp
trong khoảng 3/4 các trường hợp. Trong trường hợp dùng lại interferon,
dấu hiệu khớp tái phát trong 2/3 trường hợp. Trong nghiên cứu của
Nesher, sử dụng prednison và hydroxychloroquin cho phép phòng được tái
phát khi dùng lại interferon. Viêm đa khớp do dùng interferon beta chỉ
gặp trong vài trường hợp, mặc dù được dùng rộng rãi trong xơ cứng cột
bên thành mảng, chủ yếu trên cơ địa di truyền, có HLA DR B1*404.
-
Viêm khớp do dùng vaccin viêm gan B và vaccin khác
Sau khi tiêm
vaccin viêm gan B có thể thấy nhiều biểu hiện viêm khớp ở các mức độ
khác nhau. Đau khớp đơn thuần gặp trong ít hơn 1% trường hợp. Viêm vài
khớp hay viêm đa khớp hiếm gặp hơn. Các triệu chứng khởi phát từ 1 - 4
tuần sau mũi tiêm đầu tiên hay mũi thứ hai. Đau khớp biến mất sau vài
tuần hay vài tháng khi dùng thuốc chống viêm không steroid. Người ta ghi
nhận một số trường hợp xuất hiện viêm khớp dạng thấp sau tiêm vaccin
viêm gan B, nhưng vẫn chưa biết đó là nguyên nhân hay trùng hợp ngẫu
nhiên, hay tiêm vaccin chỉ là yếu tố khởi động trên một cơ địa mẫn cảm.
-
Viêm khớp sau khi tiêm nội khớp acid hyaluronic
Phản ứng viêm
khớp gặp trong 2 - 4% bệnh nhân, thường từ mũi tiêm thứ hai, xuất hiện
vài giờ đến 24 giờ sau khi tiêm. Khớp gối sưng và đau. Điều trị tương tự
như trên, trong một số trường hợp có thể dùng tiêm nội khớp corticoid
có thể làm giảm nhanh chóng các triệu chứng. Tuy nhiên các lần tiêm sau
lại có thể vẫn hoàn toàn bình thường. Có nhiều nguyên nhân giải thích
hiện tượng này. Đó là phản ứng của hệ miễn dịch chống lại các yếu tố
ngoại lai tiêm vào, kích thích trực tiếp các chất trung gian gây viêm,
di chuyển bạch cầu, lắng đọng tinh thể pyrophosphat canxi, giảm thải
tiết dịch khớp do thuốc làm tăng độ nhớt của dịch khớp, kích thích phần
mềm cạnh khớp do tiêm không vào trong khớp gây phản ứng tạo u hạt.
-
Tổn thương khớp do dùng thuốc retinoid
Retinoid được dùng rộng
rãi trong điều trị vảy nến. Riêng ở Pháp chỉ có acitretin, dẫn chất hoạt
tính của etretinat, hiện nay là thuốc duy nhất được dùng. Khi dùng
thuốc có thể xuất hiện đau khớp chứ không thấy viêm khớp hay viêm đa
khớp thực sự. Tuy nhiên, khi dùng thuốc kéo dài có thể thấy xuất hiện
gai xương đốt sống, khuỷu tay, khớp gối, vai, cổ chân. Một số trường hợp
viêm khớp quan sát thấy khi dùng isotretinoid, thuốc dành cho điều trị
trứng cá mức độ nặng.
Tóm lại hiện nay, các thông tin về thuốc
đăng tải trên các tạp chí và internet có thể giúp tra cứu dễ dàng các
tác dụng phụ của thuốc. Điều đó thực sự bổ ích cho các bác sĩ khi kê đơn
cũng như theo dõi và dự phòng được các tác dụng phụ của thuốc có thể
phát sinh trong quá trình điều trị.